Ngrembakakaken basa lan sastra Jawi Betah jarwan lan yasan enggal | Kliping Sastra Indonesia | Etnik dan Budaya
Ngrembakakaken basa lan sastra Jawi Betah jarwan lan yasan enggal Reviewed by maztrie on 2:53 PM Rating: 4,5

Ngrembakakaken basa lan sastra Jawi Betah jarwan lan yasan enggal

Basa menika nedahaken bangsa (suku). Basa ugi minangka ruh utawi nyawanipun budaya lan sarana ingkang wigatos sanget saha efektif kangge sesrawungan sesaminipun tiyang gesang wonten ing kaperluan menapa kemawon.
Inggih wonten ing swasana resmi lan kawontenan boten resmi.
Saged kaginakaken wonten ing kulawarga, masarakat, bangsa lan bawana. Pramila menawi basa menika ngantos ical lan cures, badhe mahanani nilai-nilai utawi piwulang miwah pitutur-pitutur luhur ingkang sumimpen salebetipun basa kalawau ugi badhe ical.
Jalaran tiyang menawi badhe nyinau lan naliti satunggaling budaya kedah lumantar basanipun, sanajan kalamangsanipun saged kataliti lumantar tetilaran ingkang awujud barang (wujudipun), upaminipun candhi, mesjid, karaton, lan sanes-sanesipun. Inggih nyinau budaya kanthi basa saged kaandharaken kanthi komplit lan gamblang.
Ing laladan bumi pretiwi, Nusantara menika, basa Jawi anggadhahi panyengkuyung kathah sanget, kirang langkung 63 yuta tiyang ingkang tasih sami ngginakaken. Urutanipun basa Jawi nomer kalih sasampunipun basa nasional (Indonesia). Malah basa Jawi menika urutan kaping 11 (sewelas) basa-basa ingkang wonten lan sumebar ing donya menika.
Unesco ugi netepaken bilih saben tanggal 12 Pebruari mujudaken dinten basa ibu (bahasa Ibu, basa dhaerah). Pramila Gubernur Jawi Tengah rikala tanggal 23 Pebruari 2005 ing Serat Kekancingan No 895.5/01/2005; mutusaken bilih mata pelajaran bahasa Jawa tahun 2004 untuk jenjang pendidikan SD/SDLP/MI, SMP/SMPLB/MTs,dan SMA/SMALB/SMK/MA Negeri dan Swasta Propinsi Jawa Tengah kedah dipunwulangaken.
Karana salebetipun basa Jawi menika ngemot pitutur-pitutur luhur lan saged kangge satunggaling sarana anggulawenthah lan andadar para putra ingkang sae lan utami saha budi pekertinipun luhur. Jalaran basa Jawi menika mujudaken basa komunikasi lan ekspresi. Tegesipun saged kangge srawung lan andhapuk budi pekerti ingkang utami, tuladhanipun kaliyan tiyang sepuh kedah ngurmati kanthi ngginakaken basa krama inggil; patrap saha pangucap kedah sae.
Artikel seratanipun kadang kula Bandung Mawardi (Jagad Jawa, 5 Maret 2009) kanthi irah-irahan Sastra Jawa tanpa basa Jawa, kula sarujuk lan boten. Jalaran kangge anyebaraken piwulang-piwulang kasusastran Jawi supados tebanipun langkung wiyar (nasional, internasional) lan saged dipunmangertosi tiyang kathah, pancen kedah kababar lan kaandharaken mawi basa nasional utawi basa manca (Inggris, Jepang, Mandarin).
Supados pitutur-pitutur luhur ingkang sumimpen wonten sastra Jawi saged kaginakaken tiyang kathah kangge ambangun moralipun bangsa ingkang utami lan pinuji. Pambudidaya menika menawi boten dipunimbangi kanthi damel lan nganggit sastra Jawi yasan enggal (Cerkak, Cerbung, geguritan, tembang macapat, novel) ingkang mawi basa Jawi, tundhonipun sastra lan basa Jawi badhe ical lan cures. Pramila kekalihipun (basa lan sastra Jawi) kedah dipunudi lan dipunpersudi supados tetep gesang lan ngrembaka.
Ing buku Kapustakan Djawi anggitanipun Poerbatjaraka (1952), dipunandharaken bilih rikala wiwitanipun jaman karaton Surakarta Hadiningrat, para nata lan pujangga anggenipun sami nguri-uri lan ngrembakakaken sarta yasa kasusastran Jawi menika ngginakaken kalih cara, inggih menika jarwan saha yasan enggal.
Sastra Jawi jarwan inggih menika pertalan karya-karya sastra Jawi kina ingkang basanipun masarakat sampun boten mangertos (Bahasa Jawa Kuna), lajeng dipunanggit malih mawi basa Jawi enggal (baru). Kadosta, Kakawin Arjuna Wiwaha karipta malih dados Serat Wiwaha Jarwa utawi Begawan Ciptaning (basa Jawi enggal), Kakawin Ramayana karipta malih dados Serat Ramayana Jarwa.
Yasan enggal
Kados ingkang sami katindakaken Arswendo Atmowiloto (Canting), Umar Kayam (Para Priyayi), Kuntowijoyo (Pasar), lan sanes-sanesipun. Pramila supados basa lan sastra Jawi tetep gesang ngrembaka, boten pejah lan cures, kita sedaya kedah anggadhahi tekad rumangsa handarbeni, wajib hangrungkepi, mulad sarira hangrasa wani.
Caranipun, para sastrawan, seniman, budayawan Jawi sami kersa nganggit serat-serat jarwan ingkang mawi basa Indonesia utawi basa manca, namung ugi sami kersa yasa seratan enggal (yasan enggal) ingkang jumbuh kaliyan kawontenaning jaman samenika, jalaran budaya Jawi (kalebet basa lan sastranipun) menika nut jaman kelakone, momot lan kamot.
Basanipun dipunprasajakaken, tembung-tembung kawi (kina) kagantos tembung-tembung Jawi enggal supados komunikatif, saged nyambung lan dipunmangertosi para agenerasi mudha. Upaminipun nyerat cariyos wayang, dongeng, cerbung, lan sanes-sanesipun. Antawisipun basa lan sastra menika mujudaken sedherek kembar ingkang nunggal misah utawi loro-loroning atunggal, jiwa lan raga, wadhah lan isinipun (form and meaning) ingkang kekalihipun sami mbetahaken.
Kangge nguri-uri lan ngrembakakaken basa lan sastra Jawi ing jaman globalisasi menika, para winasis lan nimpuna ing babagan basa lan sastra Jawi kedah tansah gumregut, manjing ajur ajer. Liripun kalamangsa nganggit sastra Jawi (piwulang-piwulang) kanthi basa nasional lan manca, namung ingkang wigatos taksih sami kersa nganggit sastra Jawi kanthi ngginakaken basa Jawi.
Supados basa Jawi boten ical lan pejah sarta sastra Jawi boten cures, jalaran sumber utawi babonipun, inggih menika basa Jawi boten wonten lan boten kaserat malih. Namung menawi basa Jawi tansah kaginakaken lan kangge angripta sastra Jawi, wohipun saged kangge tetilaranipun para putra wayah, kangge ngudi kawruh (nyinau) lan panalitenipun para mudha.
Wusananipun basa lan sastra Jawi saged gesang sesarengan lan tansah gesang kanthi ngrambaka, boten kecalan wadhah, adeg-adeg lan boten kecalan pribadinipun. Tundhonipun generasi mudha kita dados tiyang Jawi ingkang njawani lan mumpuni, tebih saking pandakwa tiyang Jawi ical jawinipun (wong Jawa ilang jawane).

Imam Sutardjo, dhalang ingkang ugi Pangarsa Jurusan Sastra Jawa FSSR UNS tuwin Pangarsa Komite Basa Jawi Pusat Surakarta
Source: Solopost.net